Binnenland, 18 oktober 2001
Moeder moet boeten voor incest stiefvader 

Van onze verslaggeefster Ellen de Visser

Een moeder die onvoldoende voorzorgsmaatregelen neemt om haar kind te beschermen tegen incest veroorzaakt meer leed dan de misbruiker zelf. Tot die opmerkelijke conclusie komt de rechtbank van Middelburg in de zaak van een vrouw die jarenlang werd misbruikt door haar stiefvader, terwijl haar moeder ervan wist. De moeder moet van de rechter meer schadevergoeding betalen dan de stiefvader omdat zij nalatig is geweest in haar ouderlijke zorgplicht.

Het is de eerste keer dat in Nederland een moeder is veroordeeld tot het betalen van smartengeld aan haar eigen kind, zegt M. Decoz, de advocaat van het slachtoffer. Decoz, gespecialiseerd in zedenzaken, verwacht dat de uitspraak, die dateert van november vorig jaar, een precedentwerking zal hebben. 

Er zijn volgens haar meer incestslachtoffers van wie de moeder op de hoogte is geweest van het misbruik. Zij kunnen met de uitspraak van de Zeeuwse rechtbank in de hand haar daarvoor aansprakelijk proberen te stellen. 

Probleem daarbij, erkent ze, is dat lastig valt aan te tonen dat de moeder van het misbruik wist: 'Het weten zit alleen in haar hoofd.' Soms blijkt uit feiten of omstandigheden dat de moeder op de hoogte was of durven familieleden of vriendinnen te getuigen. Dan pas bestaat kans op een veroordeling. 

In de zaak van de Zeeuwse vrouw legden twee broers van het slachtoffer belastende verklaringen af over hun moeder. Zij heeft volgens hen voldoende gehoord en gezien van het jarenlange misbruik. Hun stiefvader werd daarvoor eind 1999 veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf. 

Volgens de moeder kwam zij er pas na drie jaar achter dat haar dochter werd misbruikt en heeft ze maatregelen genomen om herhaling te voorkomen. Zo zou ze haar dochter en haar partner in de gaten hebben gehouden en haar hebben verboden op de ouderlijke slaapkamer te komen. 

Desondanks ging het misbruik nog drie jaar door. Daarna werd de dochter in een pleeggezin geplaatst. De moeder verwijt haar dat ze het misbruik aan haar eigen houding te danken heeft en bagatelliseert de gevolgen. 

Toen de moeder ervoor koos te blijven samenwonen met haar partner, had haar toezicht zo strikt moeten zijn dat misbruik niet meer mogelijk was, meent de rechtbank. De rechter oordeelt dat de moeder de belangen van haar kind onvoldoende heeft behartigd en daarmee de psychische schade die door het misbruik is aangebracht 'aanzienlijk heeft vergroot'. Daarom moet zij vijftienduizend gulden betalen en de stiefvader tienduizend. 

Advocate Decoz is bezig met een tweede claim voor de materiële schade. Zo heeft het slachtoffer vanwege psychische problemen een veel lagere schoolopleiding gevolgd dan ze had aangekund. Ook dat, zegt Decoz, zal de moeder grotendeels moeten betalen. 

Jurist K. Lünnemann van het Verwey-Jonker Instituut noemt het 'zorgelijk' dat de moeder volgens de rechtbank een groter aandeel heeft gehad in de schade. De bron van het kwaad, zegt ze, ligt immers bij de stiefvader. Lünnemann vraagt zich af of je van een moeder mag eisen dat ze bij haar partner weggaat als dat de enige manier is om het misbruik te stoppen. 'Wat zijn dan de gevolgen? Onstaan daardoor financiële problemen die hun weerslag hebben op de dochter? Gaat de moeder haar verwijten maken? Moet de moeder haar eigen belang geheel opzij zetten voor dat van haar kind? Een heel lastig dilemma.' 

Advocaat Decoz vindt dat de moeder onomwonden voor haar kind had moeten kiezen: 'Ze had ook kunnen gaan latten met haar partner.' Dat haar moeder die keuze niet heeft gemaakt, zegt ze, veroorzaakt bij de dochter de meeste pijn.

Copyright: de Volkskrant