Zaterdag 24 februari 2007
Incestslachtoffers opnieuw misbruikt door pleegouders
door Floor Ligtvoet

Zaterdag 24 februari 2007 - LEIDEN - Voor seksueel misbruikte kinderen is een pleeggezin een reddende hand, een warm en veilig thuis. Maar soms gaat het daar wéér mis. Therapeuten behandelen enkele tientallen kinderen en volwassenen die door hun pleegouder zijn betast, aangerand of verkracht.

Foto GPD

"Ze vertrouwen niemand meer en haten de wereld." Sonja is pas zes als ze op het schoolplein haar broekje uittrekt en klasgenootjes vraagt haar te betasten. Verontrustend, vindt een leraar en hij schakelt Jeugdzorg in. Vermoed wordt dat Sonja's vader niet van zijn dochter kan afblijven. Moeder weet van niets. Zij is depressief en opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis.

Sonja wordt daarom bij een ouder echtpaar geplaatst. Dat is op het eerste gezicht dé ideale oplossing: het stel is ongewild kinderloos gebleven en kijkt reikhalzend naar het meisje uit.

Maar op dertienjarige leeftijd stort Sonja in. Het nieuwe gezin was niet het warme nest waar ze naar snakte; het pubermeisje blijkt ook door haar pleegvader stelselmatig verkracht.

Zulke gruwelijke gevallen komen nog te vaak voor, weten hulpverleners. Paul Wolbink, gezinstherapeut bij GGZ Midden-Brabant en lid van het team seksueel geweld, hoort jaarlijks het verhaal van meerdere door pleegouders misbruikte kinderen. En dan kent hij alleen nog maar de voorvallen uit zijn eigen regio: "Dit kan slechts het topje van de ijsberg zijn."

"Afgrijselijk gewoon," vindt Sandra Visser zulke verhalen. Visser is behandelcoördinator van het Rotterdamse psychiatrisch ziekenhuis Delta. "Het sprankje hoop dat zo'n kind had om nu eindelijk bij volwassenen op te groeien die wél te vertrouwen zijn, wordt teniet gedaan."

Het verdwenen vertrouwen in de mens komt bij sommigen nooit meer terug: "Zij haten de wereld om wat hen is overkomen." Bij veel kinderen met een incest-verleden leeft aanvankelijk het idee 'dat dit moest kunnen', zegt Wolbink. "Ze komen er soms pas heel laat achter dat het gedrag van hun verzorger niet normaal is." De gevolgen zijn echter ingrijpend, vertelt Carlijn de Roos, behandelcoördinator van het Leidse psychotraumacentrum van GGZ Kinderen en Jeugd Rivierduinen. "Vooral als het misbruik op jonge leeftijd plaatsvindt en lang voortduurt. Een kind dat lijdt aan posttraumatische stress durft zich minder aan anderen te hechten, heeft soms last van fysieke klachten als buikpijn en weet niet goed hoe het met emoties moet omgaan." Het is prikkelbaar, boos, somber en schrikachtig.

Als slachtoffers ouder worden kunnen ze in moeilijkheden raken. "Ze zijn dan voortdurend op zoek naar een normale, gezonde liefde of denken door alle nare ervaringen juist dat dit voor hen toch geen haalbare kaart is", aldus Visser.

Maar wat brengt een pleegouder er toe om van goeddoener in een misbruiker te veranderen? Dat blijft één groot raadsel.

Kinderen die al eerder zijn aangerand of verkracht, kunnen zelf wel eens ongebruikelijk, seksueel getint gedrag gaan vertonen, weet pedagoge Astrid de Jager van GGZ Kinderen en Jeugd Rivierduinen: "Ze vleien zich dan bijvoorbeeld uitdagend op de schoot van de pleegvader. Want ze hebben geleerd dat ze op die manier aandacht kunnen krijgen." Volgens Wolbink raakt een enkele pleegouder daardoor zo geprikkeld dat 'hij overstag gaat'. Maar een excuus is het natuurlijk nooit. "Zo'n man denkt dan alleen aan zijn eigen behoeften. Het begint betrekkelijk onschuldig met samen knuffelen op de bank, maar eindigt in verkrachting." En een kind dat al eerder is misbruikt kan moeilijker dan een ander kind zijn grenzen aangeven. Trekt het kind wél aan de bel, dan wordt het nog niet altijd geloofd, leert de recente geschiedenis. Hulpverleners van een Brabantse pleegzorginstantie deden de klachten van misbruik af als 'herbelevingen van oud zeer'. Een enorme inschattingsfout. Later bekende de pleegvader vijf kinderen te hebben misbruikt.

Sonja is inmiddels 16 jaar. Na haar therapie zijn de angsten, nachtmerries en somberheid verdwenen. Maar voorgoed het vertrouwen terugwinnen in zichzelf en in anderen zal meer tijd vergen.

De naam van Sonja is gefingeerd

Het pubermeisje blijkt ook door haar pleegvader stelselmatig verkracht.


Behandeling misbruikte kinderen
De meest gebruikte behandelingen bij seksueel misbruik zijn cognitieve gedragstherapie en EMDR (dat staat voor Eye Movement Desensitization en Reprocessing). Voor kinderen die hun gevoel en nare herinneringen moeilijk onder woorden brengen is deze laatste therapie heel geschikt.

EMDR gaat ervan uit dat traumatische ervaringen door de stress van het moment niet goed in de hersenen zijn opgeslagen. Geuren, beelden en geluiden die aan de ingrijpende gebeurtenis doen denken, halen de wond daarom telkens weer open.

De methode helpt het slachtoffer zijn angst te overwinnen door de gebeurtenis anders 'op te slaan'. Daarbij vertelt het kind wat het bij de ergste herinnering voelt of denkt. De behandeling gaat door tot het kind blanco en zonder angst aan de nare ervaring kan terugdenken.
 

Copyright: BN de Stem