Woensdag 3 september 2008
'Na verkrachting moet je er zo snel mogelijk bij zijn'

AMSTERDAM - Een intensieve, maar overzichtelijke gedragstherapie in een kleine groep werkt goed voor meisjes die zijn aangerand of verkracht en die niet meer van hun angst afkomen.

De therapie is in het Utrechtse Universitair Medisch Centrum ontwikkeld voor meisjes van dertien tot achttien jaar. Het AMC begint nu met deze therapie voor jonge vrouwen, van achttien tot 24 jaar.

Nieuw aan de therapie, die Steps heet, is de bijna praktische aanpak: onderkennen wat is gebeurd, begrijpen wat de gevolgen voor jezelf zijn, nagaan welke situaties daarna de angst weer oproepen, en dan oefenen om onder die omstandigheden zelf de regie weer te nemen.

Nieuw is ook dat ook voor de ouders van de jonge meisjes een programma is ontwikkeld om hen te leren hoe je je kind na zoiets heftigs als seksueel geweld kunt helpen.

Meisjes en jonge vrouwen lopen het meeste risico op seksueel geweld. Eén op de zes wordt ooit tot seks gedwongen. Het Utrechtse UMC heeft een profiel van slachtoffers en daders van die eenmalige, maar heel ingrijpende aanrandingen of verkrachtingen. Bijna altijd gaat het om een dader buiten de familie, maar wel eentje die doorgaans (in 65 procent van de gevallen) een bekende is.

Sommigen kunnen zo'n gebeurtenis, als ze er niet over zwijgen en voldoende steun ondervinden, zelf verwerken. Maar voor anderen is die zo traumatisch dat zij er lang de gevolgen van ondervinden: niet meer goed slapen, overal bang voor zijn, of vooral bang zijn in omstandigheden die lijken op die van die ene keer. Maar ook: kwaad zijn op jezelf, schaamte, vies zijn van jezelf, geen jongen meer kunnen zien, of juist geen jongen meer iets kunnen weigeren. Al met al zo ontregelend dat het gewone leven niet gewoon meer is.

Als je niet meer naar het zwembad durft te gaan, niet meer slaapt, niet meer uit of naar school of je werk durft te gaan, en zulke angsten gaan niet meer voorbij, dan is er iets niet in orde. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) noemen de psychologen dat. De Stepstherapie helpt die gevolgen te verminderen.

Dat verkrachting, aanranding of enige andere vorm van gedwongen seksuele handelingen grote gevolgen heeft, weet men nu wel. Daar heeft de vrouwenbeweging sinds de jaren zeventig genoeg op gehamerd. Politie, justitie, huisartsen en therapeuten nemen gedupeerden serieus. Dus aan praatgroepen en therapieën geen gebrek.

Steps, zegt seksuologe Astrid Kremers (36), is anders: ''Doorgaans worden slachtoffers van seksueel geweld bij elkaar gezet. Maar tien jaar incest is wat anders dan een eenmalige verkrachting. Bij incestslachtoffers is de basisveiligheid aangetast. Eenmalige verkrachtingen gebeuren meestal buitenshuis, buiten de familie, en dus is de dader anders en zijn de gevolgen dat ook. Het is allemaal niet minder erg, maar anders. Bij deze meisjes is die basisveiligheid doorgaans goed; de gezinnen zijn meestal gezond. Dan is het minder ingewikkeld ze te helpen hun leven te hernemen.''

Er waren tot op heden individuele en groepstherapieën voor slachtoffers van langdurig seksueel misbruik. Groepstherapie voor 'de eenmaligen' was er niet, noch een groepsprogramma voor ouders. Tijdens de zogenoemde cognitieve gedragstherapie leren meisjes stap voor stap wat ze kunnen doen om datgene waar ze het meeste last van hebben, de baas te worden. Heel concreet, analyserend, maar niet eindeloos: acht sessies, met vier meisjes en twee begeleiders.

De steps, stappen dus, vormen de basis van deze therapie. Schrijven, spreken, benoemen wat je voelt, doelen stellen, stapje voor stapje dat weer doen wat moeilijk is. En van dat alles in een werkboek verslag doen.

De cognitieve gedragstherapie is ontwikkeld in het Landelijk Psychotraumacentrum voor Kinderen en Jongeren van het Wilhelmina Kinderziekenhuis. Psychologen, maatschappelijk werkers en seksuologen werkten er samen aan. Nu twaalf groepen van vier meisjes hun therapie hebben voltooid, is de methode af en trainen ze in Utrecht therapeuten uit heel Nederland, opdat de therapie ook elders kan worden gegeven.

Vanuit de afdeling psychiatrie van het AMC is psychologe Mariel Meewisse (36) aangetreden. Met Kremers zal zij de therapie voor de achttien- tot 24-jarigen doen. Kremers en Meewisse willen vooral deze meisjes en jonge vrouwen laten weten dat het echt mogelijk is na seksueel geweld de regie van je eigen leven terug te nemen. Het protocol van behandeling en begeleiding, met werkboeken, is uitgegeven. Er is een dvd gemaakt.

De therapie moet, als het aan Meewisse en Kremers ligt, breed beschikbaar komen.
Meewisse: ''Maar er is nog steeds zo veel schaamte. Er zijn zo veel meisjes en vrouwen die niets zeggen, of dat pas na lange tijd doen. Kijk, sommigen redden het zelf, maar anderen ontwikkelen echt serieuze klachten. Daar is wat aan te doen.'' Kremers: ''Soms zien wij in de kliniek vrouwen van veertig, vijftig jaar die seksuele problemen hebben die voortkomen uit een vreselijke ervaring. Dat leert toch dat je er zo vroeg mogelijk bij moet zijn.'' (LOES DE FAUWE)





Copyright: Trouw