Seksueel geweld is een ernstige aantasting van de integriteit van het lichaam. Slachtoffers
van seksueel geweld ervaren deze gebeurtenis dikwijls als zeer schokkend. Gevoelens van
machteloosheid, wraak, pijn, schaamte en verdriet strijden om de voorrang. Niet iedereen is
even goed in staat om hierover met een ander te praten. Toch is het belangrijk dat dit wel
gebeurt. Er zijn weinig mensen die een dergelijke ervaring in hun eentje kunnen verwerken.
Het komt vaak voor dat slachtoffers van seksueel geweld hun emoties (aanvankelijk) trachten
te verdringen, of niet durven praten over hetgeen hen is overkomen uit angst voor nog meer
geweld door de dader. Na verloop van tijd kunnen de emotionele gevolgen echter alsnog tot
uiting komen. Veel problemen die later ontstaan, zijn te voorkomen door vroeg steun te
zoeken én te krijgen.
Vrienden en familie
Uiteraard zijn er organisaties die professionele hulp bieden aan slachtoffers van seksueel
geweld. Het kan (voorlopig) ook voldoende zijn om in de eigen vrienden- of familiekring een
luisterend oor te vinden. Dat is waardevol op het moment zelf én het kan het vervolg van het
verwerkingsproces wat vergemakkelijken.
Mocht het, om welke reden dan ook, niet mogelijk zijn om in de naaste omgeving steun te
krijgen, dan kun je voor hulp bijvoorbeeld terecht bij een geestelijke, een opvangcentrum, een
telefonische hulpdienst, een vertrouwenspersoon zoals de huisarts of een hulpverlener (zie
ook hierna bij ‘Eerste opvang’).
Op het moment dat slachtoffers van seksueel geweld steun zoeken bij familie, vrienden of
kennissen, hebben ze er vaak vooral behoefte aan hun hart uit te storten. Bied dan een
luisterend oor, steun en troost, maar laat je niet meeslepen door je eigen emoties. Zorg voor
een omgeving waarin het slachtoffer zich veilig voelt. Een luisterend oor betekent op zo’n
moment erg veel. Daarmee moet het beginnen. Probeer pas daarna samen te zoeken naar
een antwoord op de vraag hoe het nu verder moet.
Medisch onderzoek
Onafhankelijk van de beslissing om hulp te zoeken bij het verwerken van het verdriet, is het
verstandig dat het slachtoffer in ieder geval een arts in vertrouwen neemt. Niet alleen na een
verkrachting, maar ook wanneer er verwondingen zijn ontstaan na een aanranding is een
medisch onderzoek dringend gewenst.
Het onderzoek door een arts is om verschillende redenen belangrijk. Allereerst is de arts er
om de fysieke gevolgen van het seksueel geweld medisch te onderzoeken en te behandelen.
Het gaat hierbij onder meer om het verplegen van eventuele verwondingen, het opsporen en
behandelen van seksueel overdraagbare aandoeningen zoals geslachtsziekten en Aids, en het
verstrekken van medicijnen om zwangerschap te voorkomen.
Ten tweede kan het medisch onderzoek van belang zijn, indien er een beroep op een uitkering
(WAO of van een verzekeringsmaatschappij) moet worden gedaan.
Ten slotte kunnen de bevindingen van de arts een rol spelen bij het verzamelen van bewijsmateriaal
door de politie, de veroordeling van de dader en het verkrijgen van een eventuele
schadevergoeding van de dader.
Misschien wil de arts inwendig onderzoek doen dat minder plezierig is. Het is vaak toch
raadzaam hieraan mee te werken. Het levert namelijk voor politie en justitie belangrijke
informatie op. Ook als het slachtoffer op dat moment niet van plan is om aangifte te doen
bij de politie, is het vergaren van medisch bewijsmateriaal nuttig: immers, op een later tijdstip
kan het slachtoffer terugkomen op het besluit om geen aangifte te doen. Bedenk dat artsen
gebonden zijn aan het beroepsgeheim en de rechten van de patiënt dienen te waarborgen.
Zij mogen pas informatie aan derden verstrekken, indien de betrokken patiënt daarvoor toestemming
heeft gegeven.
Voor medisch onderzoek kan men terecht bij de huisarts of zijn vervanger, de
GG&GD of eventueel bij de afdeling Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis.
Raadpleeg hiervoor de telefoongids.
Vaak bestaan er tussen de politie en de GG&GD, een groep huisartsen dan wel
de afdeling gynaecologie van een plaatselijk ziekenhuis, vaste afspraken over het
verrichten van deze onderzoeken.
Een aantal ziekenhuizen heeft een spreekuur ingesteld waar men anoniem terecht
kan. Informatie hierover is verkrijgbaar via de huisarts of de dokterstelefoon.
Sommige artsen en gynaecologen zijn gespecialiseerd in de opvang van slachtoffers
van seksueel geweld. Bij veel hulpverleners en politiebureaus zijn de namen
van deze specialisten op te vragen.
Eerste opvang
In veel plaatsen zijn er organisaties die eerste hulp bieden aan
slachtoffers van seksueel
geweld. Voor emotionele steun en praktische raadgevingen kan men ook
terecht bij een van
de 75 Buro’s Slachtofferhulp. De hulp die hier wordt geboden, is gratis.
De opvang gebeurt
door vrijwilligers, die hiervoor een training hebben gevolgd. Behalve dat
ze een luisterend oor
bieden, kunnen ze informatie verstrekken over verdergaande hulpverlening
en de juridische
procedures. Desgewenst begeleiden ze het slachtoffer bij het doen van
aangifte en tijdens de
rechtszitting.
Veel steden hebben een SOS Telefonische Hulpdienst die kan vertellen welke
organisaties in
de buurt specifiek hulp verlenen aan slachtoffers van seksueel geweld.
Er zijn ook telefonische hulpdiensten die zich speciaal richten op
slachtoffers van seksueel
geweld. Een voorbeeld daarvan is de Eerste Lijn Amsterdam.
De Landelijke Organisatie Slachtofferhulp (telefoon 030 – 234 01 16) heeft een lijst met de adressen en telefoonnummers van de Slachtofferhulp. Houd er rekening mee dat deze bureaus niet 24 uur per dag geopend zijn. Raadpleeg voor de SOS Telefonische Hulpdienst (24 uur per dag bereikbaar) de telefoongids.
De Eerste Lijn Amsterdam is door de week van 10.30 tot 23.00 uur en in het weekend van 16.30 tot 23.00 uur bereikbaar onder nummer 020 – 613 02 45.
Jonge slachtoffers (tot en met 18 jaar) kunnen ook terecht bij de Kindertelefoon.
Deze is iedere dag van 14.00 tot 20.00 uur bereikbaar onder nummer 0800 – 04 32.
Professionele hulpverlening
Een slachtoffer van seksueel geweld kan emotioneel zodanig in de knoop
raken, dat verdergaande
professionele hulp geboden is. Er is hulpverlening speciaal voor vrouwen,
voor mannen
en voor specifieke groepen zoals allochtonen en gehandicapten.
Het Algemeen Maatschappelijk Werk en de Fiom verlenen dergelijke steun
gratis. Beide organisaties
bieden naast individuele hulpverlening de mogelijkheid om in een groep
ervaringen
met seksueel geweld te verwerken. De Fiom houdt zich bovendien bezig met
preventie van
(herhaald) seksueel geweld en belangenbehartiging.
Voor hulp van de Riagg is een verwijzing nodig: aanmelding kan gebeuren
via bijvoorbeeld
de huisarts of het Algemeen Maatschappelijk Werk. Er zijn verschillende
vormen van therapie
mogelijk, variërend van gezins- en groepstherapie tot individuele en
creatieve therapie. De
hulpverlening door het Riagg is in principe kosteloos. Er wordt alleen een
eigen bijdrage
gevraagd in het geval van psychotherapie.
Voor therapie kan men zich ook wenden tot een vrij gevestigde psycholoog
of psychiater. De
kosten voor een dergelijke therapie worden niet vanzelfsprekend vergoed
door het ziekenfonds
of de particuliere ziektekostenverzekering. Informeer daarom altijd bij de
verzekeraar of de
kosten vergoed worden en of een verwijzing nodig is.
Bij de regionale afdelingen van de Vereniging Seksuele Kindermishandeling
binnen het gezin
(VSK) vinden onder leiding van ervaringsdeskundigen werkgroepen plaats
voor het verwerken
van incestervaringen.
Voor bepaalde slachtoffergroepen zoals homoseksuelen, gehandicapten,
zwarte, migrantenen
vluchtelingenvrouwen, verslaafde vrouwen en buitenlandse vrouwen
(vrouwenhandel) zijn
er aparte voorzieningen en een specifieke hulpverleningsaanbod.
De telefoonnummers van het Algemeen Maatschappelijk Werk, de Riagg en van
vrij gevestigde psychologen en psychiaters staan in de telefoongids.
Bij de Stichting Ambulante Fiom (telefoon 073 – 612 88 21) zijn de adressen van
de lokale vestigingen van de Fiom verkrijgbaar.
De huisarts, politie en Buro’s Slachtofferhulp beschikken veelal over een overzicht
van regionale professionele hulpverleners. Deze informatie is ook verkrijgbaar bij
de Landelijke Stichting Korrelatie en bij de informatielijn van TransAct. Korrelatie
is op werkdagen van 9.00 tot 22.00 uur bereikbaar op nummer 0900 – 14 50.
De informatielijn van TransAct is dagelijks tussen 9.00 en 12.30 uur geopend op
nummer 030 – 230 06 66. TransAct beschikt tevens over de adressen van de
VSK-werkgroepen voor contact tussen lotgenoten.
Juridische hulpverlening
Naast medische, emotionele, psychische en praktische ondersteuning kan er
behoefte
bestaan aan juridische hulp. Dit kan het geval zijn, indien overwogen
wordt aangifte te doen
en de consequenties hiervan niet duidelijk zijn. Ook wanneer het
slachtoffer schadevergoeding
van de dader wil, is juridisch advies gewenst. Hiervoor kan men terecht
bij een
gespecialiseerde advocaat, een rechtswinkel, een Bureau voor Rechtshulp
of, wanneer men lid
is van een vakbond, bij de juridische dienst van deze vakbond.
De Bureaus voor Rechtshulp zijn in zo’n vijftig gemeenten verspreid over
het land gevestigd.
Zij geven onafhankelijk juridisch advies en informatie. Het spreekuur is
gratis. Voor het zogeheten
‘voortgezet spreekuur’ wordt een eigen bijdrage gevraagd. In sommige zaken
verlenen
de juristen van het bureau zelf hulp. Bij ingewikkelder zaken verwijzen ze
door naar een advocaat.
De Bureaus voor Rechtshulp beschikken over een lijst van advocaten die
gespecialiseerd
zijn in zaken over seksueel geweld. Deze informatie is ook verkrijgbaar
bij de Nederlandse
Orde van Advocaten, TransAct en het Clara Wichmann Instituut.
Vakbondsleden kunnen voor informatie, advies en rechtsbijstand ook terecht
bij de juridische
dienst van hun vakbond. Zeker als het om seksueel geweld op de werkplek
gaat, is het aan te
bevelen contact met de bond op te nemen. Daar zitten juristen die ervaring
hebben met
zaken als seksuele intimidatie en seksueel geweld op de werkplek en met
arbeidsconflicten
die daaruit kunnen voortvloeien. Voor vakbondsleden zijn aan een consult
geen kosten verbonden.
Informatie over de gemeenten waar een Bureau voor Rechtshulp is gevestigd, is
op te vragen bij de Vereniging Rechtshulp-organisaties Nederland (VRN), telefoon
070 – 356 06 20.
De adressen en telefoonnummers van de rechtswinkels staan in het telefoonboek.
Voor informatie over advocaten die gespecialiseerd zijn in zaken over seksueel
geweld, kan informatie ingewonnen worden bij de Nederlandse Orde van
Advocaten, telefoon 070 – 328 83 28. Ook TransAct (telefoon 030 – 230 06 66,
dagelijks tussen 9.00 en 12.30 uur) en het Clara Wichmann Instituut (telefoon
020 – 668 40 69, dagelijks tijdens kantooruren) beschikken over deze informatie.
Bij veel gemeenten zijn sociaal raadslieden in dienst, die eveneens kunnen doorverwijzen
naar specifieke juridische hulp. Hun advies is gratis. Informeer bij de
gemeente of bij de Landelijke Vereniging Sociaal Raadslieden (p/a Maatschappelijk
Ondernemers Groep, telefoon 030 -– 298 34 19) wie er als sociaal raadsman
of -vrouw in de nabije omgeving zetelt.
Een aantal bedrijven en instellingen hebben een vertrouwenspersoon voor
seksuele intimidatie en seksueel geweld op de werkvloer aangesteld. Zij kunnen
veelal ook informatie geven over juridische hulpverlening.
Bron: Ministerie van Justitie
